Loading...
 

Inleiding

Odyschrift is een ideëel raamwerk. De knooppunten ervan zijn 'positiewoorden'. Positiewoorden staan voor de positie die iets inneemt in een groter geheel. Rangtelwoorden zijn positiewoorden, maar waar een rangtelwoord de positie van iets in een rij (1 dimensie) weergeeft (bron: Wikipedia), staat een odywoord voor de positie van iets in een vlak (2 dimensies). Het is ontworpen voor de interactie tussen mens en computer, maar kan gebruikt worden voor alle communicatie waarin sprake is van een vlak.

Woorden


Het principe van Odyschrift

Met een positiewoord onderscheidt men een object van andere objecten enkel op grond van de plaats van dat object ten opzichte van die andere objecten. Als men niet weet welke plaats een object inneemt, kan men die plaats vinden

  1. door alle mogelijke objecten over een x-aantal groepen te verdelen;
  2. vervolgens te bepalen in welk van de groepen het gezochte object zich bevindt;
  3. die actie te herhalen tot elke groep één object omvat;
  4. en ten slotte door vast te stellen welk object het gezochte object is.

Als men dit proces vastlegt door middel van symbolen, heeft men een positiewoord. Met dat positiewoord is het zoekproces vastgelegd. De kennis voor dit zoekproces kan worden overgedragen en gereproduceerd. De positiewoorden zijn abstract en kunnen als gevolg daarvan voor de positie staan van veel verschillende zaken.

Legenda
Tellen

Binair

Quartair

Het aantal groepen waarin men kan verdelen, varieert van twee tot zoveel als er objecten zijn.

In het laatste geval beoordeelt men elk object afzonderlijk. Met cijfers legt men dit vast: men nummert.

Verdeelt men steeds in twee groepen en legt men dit in symbolen vast dan ontstaat een binair 'nummer' voor het object. Nummeren staat tussen aanhalingstekens: de symbolen kunnen niet de cijfers 0 en 1 zijn, omdat het symbool 0 niet voor een object staat. Men kan dit binair 'nummer' in andere symbolen dan cijfers om zetten in een decimaal nummer door de symbolen de waarde 1 en 2 toe te kennen, maar op alle andere posities dan de meest rechtse te rekenen met die waarde minus één, dus als L = 1 en R = 2, dan is LRRL = 0111 = 7 (tweetallig talstelsel).

Odyschrift verdeelt de mogelijke objecten in vier groepen middels een horizontale en verticale lijn die elkaar kruisen. Als symbolen gebruikt men letters om de associatie met het andere positiewoord, het rangtelwoord, te vermijden. Bovendien worden met letters daadwerkelijk uitspreekbare woorden gemaakt. Cijfers zouden als codes ervaren worden en nooit de status van woorden kunnen bereiken. Ook bij deze verdeling is de waarde te berekenen door van de basiswaarde een eenheid af te trekken voor alle posities behalve de meest rechtse. De waarden zijn D en O zijn 1. R en E 2, M en I 3 en F en A 4. RI = 13 = 7 (viertallig talstelsel).

Toepassing van Odyschrift

Een schaakbord


In het voorbeeld in de inleiding zijn odywoorden van 3 letters verdeeld over 8 rijen van 8 kolommen: de structuur van een schaakbord.

Schaakbord

De woorden kunnen op deze manier staan voor de velden van een schaakbord, zoals in schaaknotatie (zie Wikipedia) A1 tot en met H8 voor velden staan.

Mens machine interactie: sneltoetsen

Odyschrift is ontwikkeld om de mens-machine interactie te verbeteren. Het introduceert woorden die de mens de weg wijzen in de vlakken toetsenbord en computerscherm.


Zoals 3 letter odywoorden kunnen staan voor de velden van een schaakbord, zo kunnen odywoorden ook staan voor zowel de toetsen van een toetsenbord als voor de klikbare plaatsen van een computerscherm. Hierdoor koppelt een odywoord een toets aan een klikbare plaats. Het besturingsprogramma Windows koppelt toetsen aan klikbare plaatsen door na indrukken van de alt-toets labels aan de klikbare plaatsen te hangen. Deze labels informeren over de toets(en) die een alternatief zijn voor een muisklik. Ook kan een gebruiker allerlei acties uitvoeren door een toets met een control-toets te combineren.
Sneltoetsen afbeelding van myViewBoard
Odyschrift verbindt toets en klikbare plaats met elkaar via het odywoord dankzij de overeenkomst van de positie van een toets op het toetsenbord met de positie van de klikbare plaats op het computerscherm. Dit neemt het willekeurige karakter weg die de Windows-oplossing laat zien. Deze systematiek vergemakkelijkt ook het browsen over internet met een toetsenbord. Zeker als de klikbare plaatsen zijn voorzien van een label met het relevante odywoord, maar op zichzelf is de overeenkomst in positie tussen toets en klikbare plaats al een goede aanwijzing.

Mens machine interactie: gebruikersinstructies

Odywoorden kunnen de mondelinge en schriftelijke instructie over het gebruik van apps makkelijker maken. Odywoorden zijn specifieker dan woorden als boven, onder, links, rechts van iets wat al de aandacht heeft. Vaak is het nodig in instructies bepaalde kenmerken te vermelden van een klikbare plaats. Odywoorden abstraheren van specifieke kenmerken. Odywoorden zijn niet taalafhankelijk. Met odywoorden zijn al te technische omschrijvingen te omzeilen.

Inclusieve samenleving, toegankelijkheid

Behalve met hele odywoorden kan ook 'getypt' worden met de afzonderlijke letters. Daarvoor zijn slechts vier toetsen nodig. Dit maakt de bediening van de computer meer toegankelijk voor mensen met een motorische beperking en daarmee meer inclusief. Inclusief is gebruikt in de betekenis waarin de Coalitie voor inclusie dit woord gebruikt. De coalitie schrijft: in een inclusieve samenleving zijn alle voorzieningen toegankelijk voor iedereen. Dan zijn mensen met een beperking veel minder afhankelijk van speciale voorzieningen. En kan iedereen zelfstandig deelnemen aan de samenleving

Vier Toetsen


De Stichting Accessibility zet zich in voor de toegankelijkheid van digitaal opgeslagen informatie. De Stichting geeft een definitie van toegankelijkheid en inclusie:

Vroeger sprak men vooral over de ‘integratie’ van mensen met een beperking. Hierbij richtte men zich vooral op het wijze hoe het individu zich kan aanpassen aan zijn omgeving. Tegenwoordig spreken we meer over ‘inclusie’. Bij inclusie wordt gekeken hoe de omgeving kan worden aangepast aan het ‘individu’. Er wordt zoveel mogelijk gewerkt naar één oplossing die zoveel mogelijk voor iedereen van toepassing kan zijn. (juli 2022)

De QWERTY-indeling van het toetsenbord voor een computer is standaard. Het is een de facto standaard, wat inhoudt dat het standaard is geworden door ontwikkelingen van de markt voor het toetsenbord. (link). Dat betekent bijna per definitie dat de inrichting niet inclusief is. Het zou inclusiever zijn als het Odyschrift implementeert. Dit kan zonder iets te veranderen aan het fysieke toetsenbord. Het is voldoende softwarematig een schakel te verzorgen die voor vier toetsen laat schakelen tussen de gebruikelijke functie en de odyfunctie.

logopedie: ondersteunde communicatie

Naast het belang van Odyschrift voor mens machine interactie, is het ook van belang voor andere situaties waarin een tweedimensionale ruimte gebruikt wordt in de intermenselijke communicatie. Eerder kwam het schaakbord al voorbij als een voorbeeld daarvan, maar Odyschrift is bij uitstek waardevol in logopedisch ondersteunde communicatie). Zo'n 600.000 mensen in Nederland hebben deze ondersteuning nodig.

Communicatiekaart


In sommige situaties is het nodig boodschappen te spellen. Als een van de gesprekspartners kan spellen, maar alleen iets kan bevestigen of ontkennen, is een oplossing dat een andere gesprekspartner letters aanwijst op een kaart.

Odyschrift verbetert die methode.

Ten behoeve van ondersteunde communicatie is er een kaart in de handel waarop het alfabet in rijen en kolommen zijn gedrukt. De letters zijn alfabetisch geordend in de gebruikelijke leesrichting verdeeld over 5 rijen. De kaart heeft 6 kolommen. De kaart helpt bij 30 verschillende boodschappen. De 26 letters van het alfabet en 4 extra boodschappen.
De ondersteuner wijst achtereenvolgens de rijen aan. Wanneer de ondersteunde aangeeft dat de gezochte letter in de aangewezen rij staat, wijst de ondersteuner de letters in die rij aan tot de ondersteunde laat weten dat de gezochte letter wordt aangewezen. In deze methode is de letter a na twee keer vragen gevonden en de letter z na 11 keer.

Het systeem van Odyschrift werkt met kwarten. De ondersteuner wijst een kwart van de boodschappen aan en als het gezochte zich in dat kwart bevindt, wijst hij weer een kwart daarvan aan. Op deze manier kunnen in twee stappen 16 boodschappen worden gegeven. Daar het alfabet 26 letters kent is het nodig nog eenmaal de kwarten te verdelen. Zo zijn in drie stappen 64 boodschappen met elkaar te delen. Er is dus nog ruimte voor 38 extra boodschappen naast de letters van het alfabet. De letter a is na 3 vragen aangewezen. De letter z na 7 vragen. In elke ronde worden hooguit 4 vragen gesteld. Er zijn 3 rondes, dus het meest ver liggende antwoord ligt 4 x 3 = 12 vragen ver.

Bij gebruik van de communicatiekaart bevat elke rij 20% van de mogelijkheden en elke kolom 16,7% van de resterende mogelijkheden. Odyschrift sluit bij elke vraag 25% van de mogelijkheden uit. Of dit Odyschrift sneller maakt hangt deels af van de communicatieve mogelijkheden van de deelnemers.

In deze beschrijving is ervan uitgegaan dat de ondersteunde passief is. Als de ondersteunde enkele signalen kan geven, kan hij actiever zijn bij gebruik van de communicatiekaart en Odyschrift. Voor de communicatiekaart zijn 6 verschillende signalen nodig, voor Odyschrift 4. Bij de communicatiekaart geeft de ondersteunde tweemaal een signaal (rij, kolom), bij Odyschrift 3 maal. Als de communicatiekaart dezelfde omvang gegeven wordt als Odyschrift heeft een ondersteunde 8 verschillende signalen nodig om actief de gewenste boodschap aan te geven.

Braille

Braille tekens zijn eenvoudig om te zetten in odywoorden. Braille is gebaseerd op het al dan niet aanwezig zijn van een voelbaar object in de velden van een vlak dat verdeeld is in 3 rijen van 2 kolommen. Er zijn vier variaties mogelijk voor elke rij en er zijn vier odyletters dus voor elke variatie is er een odywoord. De vier odyletters zijn er in twee variaties: D/O, R/E, M/I en F/A,. In het odywoord worden klinker en medeklinker afwisselend gebruikt. Daar een Braille-teken 3 rijen heeft, ontstaat er een 3-letter odywoord als elke rij wordt vervangen door de odyletter die bij de betreffende variatie hoort.

Voorbeeld van een Braille-teken.
Brailleteken


Definitie van boven en onder: Vanuit de kijker gezien ligt een door een odywoord beschreven punt boven het centrale punt waarop de odywoorden van de set zijn georiënteerd, als het centrale punt dichterbij de kijker ligt dan het beschreven punt.

het lege vak:
Een leeg vak in het Brailleteken in de eerste kolom betekent dat het punt in de bovenste helft ligt. Als een punt in de bovenste helft ligt betekent een leeg vak in de tweede kolom dat het punt links van het centrale punt ligt.
Als een punt tot de onderste helft behoort, betekent een leeg vak in de tweede kolom dat het punt rechts van het centrale punt ligt. Voor het gevulde vak is dit precies andersom.

Het odywoord voor het voorbeeld Brailleteken is MED, want.

  • De eerste kolom van de bovenste rij is gevuld. Dit betekent dat het punt dat het odywoord aanwijst in de onderste helft ligt. 32 van de 64 mogelijkheden vallen af. De tweede kolom van de bovenste rij is leeg, dus behoort het punt tot de 16 punten die tot de rechterhelft van de 32 mogelijkheden behoren: M (de medeklinker)
  • De eerste kolom van de middelste rij is leeg. Dit betekent dat het punt dat het odywoord aanwijst in de bovenste helft ligt van deze 16. Er zijn nog 8 mogelijkheden. De tweede kolom van de middelste rij is gevuld, dus behoort het punt tot de 4 punten die in de rechter helft liggen: E (de klinker)
  • De eerste kolom van de onderste rij is leeg. Dit betekent dat het punt dat het odywoord aanwijst in de bovenste helft ligt van de 4 overgebleven mogelijkheden. De tweede kolom van de bovenste rij is leeg, dus is het punt de linker van de laatste 2 mogelijkheden: D (de medeklinker).

De opbouw van Odyschrift


Odywoorden behoren tot groepen en subgroepen en de groepen staan bij elkaar. Tot welke groep ze horen is zicht- en hoorbaar aan de letters en de klanken die het woord vormen. Dit maakt dat gezegd kan worden dat Odywoorden hun eigen positie betekenen.

Odyschrift gaat over 'positie', in de betekenis van ligging, plaats van een persoon of voorwerp. (bron: Woordenboek van de Nederlandsche Taal) . Waar een odywoord staat voor zijn eigen positie in de set van odywoorden, duidt in de wiskunde een punt een specifieke positie aan binnen een ruimte. (Wikipedia, juli 2022). Odywoord en punt vertegenwoordigen dus beiden een positie, odywoord als woord in de taal; een punt als wiskundig object in de wiskunde. Daar een odywoord zijn eigen positie tot betekenis heeft, en een punt niet meer dan positie als zijn betekenis heeft, is de punt het meest abstracte object waaraan een odywoord gekoppeld kan worden.

De positie van een te benoemen punt tot een ander punt, het oriëntatiepunt, wordt bepaald door afstand en richting. Van deze twee biedt richting het onderscheidend kenmerk dat Odyschrift gebruikt. Objecten in een eendimensionale ruimte ontvingen van onze cultuur al namen. Deze zijn afgeleid van de woorden voor aantallen: rangtelwoorden. Posities van objecten in een tweedimensionale ruimte worden in onze cultuur opgegeven middels de twee namen die horen bij het kruispunt van twee lijnen op het te benoemen punt. In deze oplossing zijn de twee dimensies van het wiskundige object 'vlak' ontbonden in twee eendimensionale wiskundige objecten. Hierbij wordt gebruik gemaakt van de afstand van het punt tot twee oriëntatiepunten. Odyschrift zoekt de oplossing in de andere bepalende factor, de richting waarin het te benoemen object ligt ten opzichte van een oriëntatiepunt.

Een beschrijving van de wijze waarop de odywoorden tot stand komen luidt:
Men neme het neemt het midden van een schaakbord tot oriëntatiepunt en verdeelt dit in vieren door twee haaks op elkaar staande lijnen door dat oriëntatiepunt. Elk van deze vier delen heeft een middelpunt. Deze krijgen de namen D, R, M en F. Ook deze kwarten worden in vieren verdeeld door twee haaks op elkaar staande lijnen door hun middelpunt. De delen die zo ontstaan hebben de middelpunten O, E, I en A. Dit verdelen en benoemen van middelpunten wordt voortgezet tot het aantal delen van het vlak overeenkomt met het aantal velden van een schaakbord, waarbij afwisselend een klinker en medeklinker wordt gebruikt als naam. Elk veld krijgt na de laatste verdeling een eigennaam en voegt deze achter de namen van de middelpunten van de delen waar het deel van uitmaakt. Zo ontstaan bijvoorbeeld de namen DOD, FER, MID voor de velden.

Daar odywoorden abstracte woorden zijn wier enige inhoud de positie van iets is ten opzichte van een centraal punt, , kunnen ze iets zeggen over alles wat een positie kan hebben in een al dan niet virtueel vlak. De kracht van odywoorden wordt goed zichtbaar als men ze toepast op punten. Dan vallen alle oriëntatiepunten en de te lokaliseren objecten samen en is het enig onderscheidend kenmerk het odywoord waaraan ze gekoppeld zijn. Odywoorden ordenen objecten aan de hand van al dan niet fictieve richtingen waarin die objecten liggen ten opzichte van opeenvolgende oriëntatiepunten. Daar de odywoorden zijn samengesteld uit letters, deze letters staan voor deze (fictieve) richtingen en deze letters in een mens machine interface getypt kunnen worden, kunnen de objecten ook opgeroepen worden in een visueel wat chaotische omgeving.

Een 19de eeuwse voorganger?

In 1891 beschreef Hilbert een wiskundig object dat bekend staat onder de naam Hilbert kromme (zie Wikipedia). Het ging Hilbert om de constructie van een wiskundig object, maar - en dat is interessant voor Odyschrift - volgens de beschrijving van deze constructie in Wikipedia heeft hij daarbij namen voor punten nodig, en wel voor de hoekpunten van vierkanten. Deze zijn in een volgende constructiefase namen voor vierkanten. (" Elk cijfer achter de komma representeert de keuze uit 4 vierkanten (steeds kleinere, afhankelijk van de positie van het cijfer achter de komma", "Het toevoegen van steeds een cijfer geeft een steeds kleiner vierkant, met als limiet het gezochte punt.")

Hilbert Kromme

Het object - een ruimtevullende kromme - wordt geconstrueerd door vierhoeken steeds te verdelen in vier kleinere vierhoeken tot de vier hoekpunten samenvallen in één enkel punt. Dan is elke vierhoek van twee dimensies terug gebracht tot een wiskundig object met 0 dimensie. Zolang dat namelijk nog niet het geval is blijven er punten in de ruimte die buiten de kromme vallen, namelijk de punten die door de grenzen van het vierkant worden omsloten.

Deze methode heeft veel gelijkenis met de aanpak van Odyschrift en heeft hetzelfde resultaat. Het levert een enkele naam op voor elk punt binnen een vierkant.

Hilbert


Hierboven staan de odywoorden volgens de notatie van Hilbert.

  • Evenals Odyschrift maakt Hilbert een kwalitatieve sprong van vierkant naar punt. Zonder die sprong levert de constructie steeds vierkanten op.

  • De punten in de Hilbert notatie hebben een naam die gelijkt om de notatie van een decimale breuk. Hilbert construeerde de kromme als onderdeel van zijn onderzoek naar de verhouding tussen de getallen 0 en 1. Voor zijn onderzoek had Hilbert het nodig als te vullen ruimte een vierkant te nemen waarvan de zijden lengte 1 hebben. Los van dat onderzoek is de lengte van de zijden niet relevant. Los van dat onderzoek zouden de hoekpunten namen hebben die gelijk staan aan gehele getallen.

  • Hoewel de cijfers ogen als quartaire breuken, zijn het dat niet. Het lemma in Wikipedia stelt dat in deze constructie een 4-tallig talstelsel wordt gebruikt. Daar kan over getwijfeld worden. Wat wordt gebruikt zijn 4 symbolen uit een talstelsel. De hoeken worden voorzien van symbolen om de vierkanten op de juiste manier op elkaar aan te laten sluiten. Voor dat doel is alleen nodig dat de symbolen van elkaar verschillen.

Talstelsels

Van odywoord naar decimaal cijfer

De inspiratie voor de letters van odywoorden komt van de Guidonische lettergrepen (DO, RE, MI en FA.(link) De Guidonische lettergrepen DO, RE, MI en FA hebben een vaste volgorde in onze cultuur. De odywoorden houden deze volgorde aan. Ook de andere keuzes om de rangorde te bepalen sluiten aan op keuzes die onze cultuur in vergelijkbare situaties heeft gemaakt: linksboven beginnen (lezen van tekst), met de klok mee (klok lezen).
De letters waaruit de odywoorden zijn samengesteld hebben een hiërarchie in waarden. De waarden zijn 1, 2, 3 en 4 voor de tweemaal vier basiselementen (D/O, R/E, M/I en F/A). Afgeleid daarvan hebben de positiewoorden van Odyschrift waarden en kunnen ze gebruik worden als hoofdtelwoorden.

Om de decimale notatie van een odywoord te berekenen geeft men de letters op de meest rechts positie hun eigen waarden (1, 2, 3 en 4) en op alle andere posities respectievelijk de waarden 0, 1, 2, en 3. Verder volgt men de regels voor een positioneel talstelsel voor een viertallig talstelsel. Voorbeelden: DOD = 001, DER = 012 = decimaal 6, want 1 maal 4 plus 2.

Cijfers



Als de odywoorden zijn vervangen door hun decimale equivalent, is goed te zien dat het patroon van de odypunten ten grondslag ligt aan de structuur. De rij van getallen (eendimensionaal) is in viertallen verdeeld. Elk viertal deelt één punt, het centrum van het viertal. Ze liggen in twee dimensies. Elk viertal maakt onderdeel uit van een groep van vier viertallen die ook weer over twee dimensies verspreid liggen. Ook deze groep vormt op dezelfde manier een groep van vier. Door de decimale equivalenten wordt ook de hiërarchie van de odywoorden zichtbaar met betrekking tot hun waarden. DOD is de eerste, FAF de laatste.

De positiewoorden kunnen als cijfers worden gebruikt door van hun waarde in de hiërarchie gebruik te maken. Wanneer men de positiewoorden als getallen in het grondtal van een talstelsel wil gebruiken, kan men niet elk 'cijfer' de waarde geven die het als positiewoord heeft. Talstelsels in onze cultuur hebben namelijk één symbool dat geen eigen waarde heeft. Wanneer men een positiewoord gebruikt om als het cijfer 0 te functioneren, moet dit het positiewoord zijn met de hoogste waarde. Als men er een met een lagere waarde neemt, verbreekt men de samenhang in waarden tussen de positiewoorden. Als men de eerste neemt krijgen alle odywoorden als hoofdtelwoord een lagere waarde dan overeenkomt met hun waarde als positiewoord.

Op deze manier genereert Odyschrift telwoorden voor een 4-tallig, 16-tallig, 64-tallig, ... talstelsel.

Wikipedia geeft de volgende definitie van een 16-tallig talstelsel: "Het hexadecimale talstelsel is een talstelsel met het grondtal 16. Het is een positiestelsel waarin niet, zoals gebruikelijk in het tientallige stelsel, met tien cijfers wordt gewerkt, maar met zestien cijfers. Hexadecimaal betekent letterlijk zestientallig. De cijfers 0 t/m 9 worden daarom uitgebreid met 'A' (=10) t/m 'F' (=15), ook wel 'a' t/m 'f'. In deze context fungeren deze letters dus als cijfers. In de computerwereld wordt de hexadecimale voorstelling van getallen veel gebruikt, omdat deze manier van representeren goed aansluit bij de binaire representatie in de computer. " (link)

Het 16-tallig talstelsel gebruikt arabische cijfers die ook in gebruik zijn voor het 10-tallig talstelsel. Daardoor kunnen gelijke symbolen verschillen in waarde, afhankelijk van het talstelsel waar ze in functioneren. 10 kan voor tien staan in het tientallig talstelsel en voor 16 in het 16-tallig talstelsel. Dit probleem lost men op als men voor odywoorden symbolen ontwerpt. Het 16-tallig talstelsel sluit goed aan bij de binaire representatie in de computer. Een 64-tallig talstelsel zal dat ook doen. Het maakt de representatie nog compacter. Het zou ook met het oog daarop goed zijn symbolen te ontwikkelen voor de odywoorden.

Feitelijk is het aantal op Odyschrift gebaseerde talstelsels onbeperkt. Men neme het positiewoord dat staat voor het gewenste grondtal en geeft dit de waarde nul. Alle odywoorden die daar voor komen in de rij odywoorden krijgen hun waarde als positiewoord. Mogelijk is dit zinnig voor een 60-tallig talstelsel. Wikipedia zegt over het 60-tallig talstelsel: "Het sexagesimale stelsel (Latijn: sexagesimus, zestigste) of zestigtallig stelsel is een positiestelsel met als grondtal 60. Het wordt nog gebruikt bij de tijdmeting en de hoekmeting met een onderverdeling van uren en graden in minuten en seconden. Het getal 60 beschikt over twaalf factoren, namelijk 1, 2, 3, 4, 5, 6, 10, 12, 15, 20, 30 en 60. Hiervan zijn 2, 3 en 5 priemgetallen. Hierdoor kunnen sexagesimale getallen eenvoudig worden gedeeld in kleinere, gelijkwaardige secties, zoals van 30 minuten, 20 minuten, 15 minuten, 12 minuten, 5 minuten, 4 minuten, 3 minuten, 2 minuten en 1 minuut. 60 is het kleinste getal dat deelbaar is door elk getal van 1 tot 6."

Het 60-tallig talstelsel gebruikt de cijfers DOD tot en met FIF. Aan FAD, FAR, FAM en FAF worden andere functies toebedeeld. In principe zijn dit generieke functies, dat wil zeggen functies die in alle of veel andere applicaties nodig zijn (bijvoorbeeld: helpfuncties, instellingen). Maar in het geval Odyschrift wordt ingezet als rekenmachine in een 60-tallig talstelsel zal dit principe moeten wijken.

Nummers


Odywoorden en rangtelwoorden zijn allebei positiewoorden. Als zodanig kunnen ze elkaar vervangen. Waar een rangtelwoord voor een positie in een rij staat (Een rangtelwoord "is een woord (telwoord) dat een rangvolgorde in een rij weergeeft" (zie Wikipedia)), staat een odywoord voor een positie in een vlak. Met beide kan men nummeren ( Een nummer is namelijk een " getal op een persoon of zaak toegepast, waarmede deze in eene volgorde wordt ingelijfd. " (bron Woordenboek van de Nederlandse taal). Odywoorden bestonden nog niet toen deze definitie werd opgesteld. Een modernere versie kan zijn: een nummer is een symbool op een persoon of zaak toegepast, waarmee deze in een volgorde wordt ingelijfd. Een voordeel is dat onder dedefinitie getallen vallen, maar ook odywoorden en letters. Deze definitie maakt het ook mogelijk rangtelwoorden op drie manieren te 'nummeren'.

In bijgaande afbeelding is het alfabet 'genummerd' met odywoorden.

Alfabet


Als de omvang van de set basisnummers een criterium is, is Odyschrift krachtiger als systeem om mee te nummeren dan het alfabet. Odyschrift heeft 60 odynummers beschikbaar waar het alfabet 26 letters heeft. Er zijn 64 odywoorden maar vier ervan zijn gereserveerd voor meer generieke acties.

Het toetsenbord

Gebruikers van toetsenborden bouwen mentale plaatjes op van de posities die opdrachten zijn toebedeeld. Wikipedia omschrijft een mentaal beeld als "een innerlijk beeld van objecten of mensen of handelingen dat vrijwillig kan worden opgeroepen en bewerkt." (link) . Die posities nemen de gebruikers op in hun procedureel geheugen : "Het procedurele geheugen is een van de vormen van het niet-declaratieve of impliciete geheugen. Het heeft zowel betrekking op het leren van motorische vaardigheden, zoals leren fietsen, als het leren van bepaalde cognitieve vaardigheden, zoals het leren lezen. Dergelijke vaardigheden vallen onder het zogeheten skill learning; het door herhaling en in kleine stapjes leren steeds beter te presteren. (link Wikipedia).
Het standaard toetsenbord is de facto standaard. ("A de facto standard is a custom or convention that has achieved a dominant position by public acceptance or market forces (for example, by early entrance to the market)(link Wikipedia)". In het artikel over het standaard toetsenbord op Wikipedia staat:
"De uitvinder van de eerste productieschrijfmachine, Christopher Sholes, zette op zijn eerste model de letters op het toetsenbord in alfabetische volgorde. In het mechaniek van de machine leverde dit problemen op, omdat enkele veel gebruikte tekens vlak naast elkaar kwamen te liggen. De handgebouwde machine functioneerde traag, zodat de letterstangetjes veelvuldig tegen elkaar botsten en klem bleven zitten. Sholes verplaatste daarop een aantal letters in het mechaniek, waardoor ook de volgorde op het toetsenbord veranderde. (link Wikipedia)" .
Sholes speelde dus aanvankelijk in op het mentale plaatje dat de beoogde gebruikers hebben van het alfabet. Het lineair georganiseerde beeld van het alfabet kreeg een tweedimensionale vorm, zij het enkel door de lijn op enig moment af te breken en op de volgende lijn voort te zetten. Om technische redenen kwam hij daarop terug. Die technische redenen hebben inmiddels aan kracht verloren. Het toetsenbord is nu vooral een hulpstuk bij de computer. Maar de indeling van de toetsen was inmiddels zelf een mentaal plaatje in onze cultuur voor onder andere het alfabet. Al jong leggen mensen dit plaatje en de bijbehorende acties vast in hun procedureel geheugen. Er bestaan dus twee verschillende mentale plaatjes met betrekking tot het alfabet, een lineair en een twee dimensionaal plaatje, die niet aan elkaar gerelateerd zijn. Wie Odyschrift tot een mentaal plaatje maakt verbindt deze twee beelden alsnog met elkaar.

Typmachine
(foto door Firenze, National Geographic)

Daar de standaard voor het toetsenbord door de markt wordt bepaald, is het een vloeiende standaard. Gevolg hiervan is dat gebruikers het mentale plaatje van de indeling steeds moeten bijstellen en ervaren dat hun procedureel geheugen tekort schiet. Odyschrift biedt in zijn grote abstractie een stabieler mentaal plaatje. Ook zijn weinig gebruikte toetsen buiten het mentale plaatje en het procedurele geheugen beter toegankelijk, omdat de odywoorden zelf al informeren over de procedure. De procedure is het midden van het toetsenbord voor de geest halen of kiezen en vandaar in drie stappen mentaal of feitelijk de stap maken naar de gezochte toets.

Uitleiding

Odyschrift is hier gepresenteerd en beschreven. Odyschrift is een set positiewoorden. Positiewoorden geven de positie aan van verschillende dingen ten opzichte van een oriëntatiepunt dat ze allemaal delen en daarmee ten opzichte van elkaar. Rangtelwoorden doen dat voor dingen die in dezelfde rij liggen, odywoorden doen dat ten opzichte van een centraal punt voor dingen die zich in hetzelfde vlak bevinden.

Odywoorden hebben een functie in de mens computer interactie. Computeropdrachten worden vaak gepresenteerd via een vlak (het computerscherm) en kunnen dankzij odywoorden structureel met behulp van een ander vlak (toetsenbord) geactiveerd worden. Ook bevordert Odyschrift inclusie omdat het computeropdrachten ook toegankelijk maakt met een toetsenbord van vier toetsen. Als langere reeks nummers kan Odyschrift alfabetische ordening versterken.

Odywoorden variëren in lengte. Een tweeletter odywoord match goed met een 16-tallig talstelsel, een drieletter odywoord met een 60-tallig talstelsel. Een vierletter odywoord omvat 256 posities, ascii-code doet dat ook. Mogelijk dat Odyschrift ook hier iets kan betekenen.

MRNA

Wikimedia link
Of het toeval is of een diepere oorzaak heeft valt niet te bepalen, maar de genetische code zoals vastgelegd in messenger RNA heeft de zelfde structuur als Odyschrift: vier verschillende basen geven in groepjes van drie 64 verschillende codes.
De woorden DOD tot en met FAF van Odyschrift kunnen gebruikt worden in plaats van de eerste letters van de aan de basen gegeven Latijnse namen. (link Wikipedia)

Het basisidee van Odyschrift is een positiewoord samen te stellen door in te zoomen op een plaats in een vlak. Dat inzoomen houdt in dat vlak steeds in vier kwarten wordt verdeeld tot elk deel vier plaatsen omvat. Elke stap voegt een letter toe aan het odywoord.


Odyschrift is een project van Alle van Meeteren. Velen hebben in meerdere of mindere mate meegewerkt. Ik noem de namen van Wood Bänziger, Hans van Oosten en Jurre Ongering.

De tekst is gepubliceerd op de website www.odyschrift.nl. Wie wil bijdragen wordt uitgenodigd dat te doen via die website. Op het moment hou ik mij het copyright voor. Op die manier hoop ik het gesprek over Odyschrift nog even centraal te houden.

Alle

juli 2022